Kỳ án gỗ trắc: Nhìn nhận của người trong cuộc

Facebook Google+ Email

Kỳ án gỗ trắc: Nhìn nhận của người trong cuộc

Vụ án “buôn lậu” gỗ trắc đã bước sang năm thứ 9, mới đây cơ quan điều tra đã khởi tố cựu Trung tướng Phan Văn Vĩnh về hành vi chỉ đạo bán vật chứng. Cơ quan điều tra VKSND tối cao cho biết, đang tiếp tục điều tra mở rộng để làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan. Luật sư Việt nam Online đã có cuộc trao đổi với nguyên Cục trưởng Cục Hải quan tỉnh Quảng Trị - Tiến sỹ Lê Văn Tới xung quanh vấn đề này.

 

Phóng viên: Lô gỗ trắc Công ty Ngọc Hưng nhập từ Lào qua cửa khẩu Lao Bảo và đóng vào 22 container làm thủ tục hải quan ở cảng Cửa Việt để xuất sang Hồng Kông, tất cả diễn ra trong sự quản lý của Hải quan tỉnh Quảng Trị nên chắc ông biết rõ?

Lê Văn Tới: Là người trong cuộc, tôi khẳng định rằng, lô gỗ trắc 535,8m3 của Công ty Ngọc Hưng nhập khẩu từ Lào và xuất khẩu nguyên lô sang Hồng Kông là lô hàng hợp pháp. Bởi vì lô hàng được làm thủ tục nhập khẩu qua cửa khẩu quốc tế Lao Bảo đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, là loại hàng hóa không cấm nhập khẩu, không thuộc diện nhập khẩu có điều kiện. Do đó, tại thời điểm tạm giữ lô hàng cũng như quá trình từ khởi tố, điều tra đến xét xử, tôi luôn khẳng định đây là lô hàng nhập khẩu và xuất khẩu hợp pháp. Lô hàng khi kiểm tra có thể chênh lệch khối lượng nhưng không phát sinh thiếu thuế và không gây hậu quả về trật tự quản lý Nhà nước đối với hoạt động xuất nhập khẩu nên chỉ được xem xét xử lý hành chính.

140919a1-5d7c6c5b17621

 Tiến sỹ Lê Văn Tới (giữa) với doanh nhân kinh doanh gỗ tỉnh Quảng Trị.

Để xử lý hành vi khai sai về số lượng, chủng loại trong một lô hàng nhập khẩu hợp pháp có Nghị định 97/2007/NĐ-CP ngày 07/6/2007 của Chính phủ quy định việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực Hải quan, Nghị định 18/2009/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi Nghị định 97. Riêng đối với mặt hàng gỗ, theo Nghị định 99/2009/NĐ-CP ngày 02/11/2009 của Thủ tướng Chính phủ cũng không áp dụng xử phạt vi phạm hành chính đối với gỗ từ nước ngoài nhập khẩu hợp pháp vào Việt Nam (kể cả trường hợp lô hàng gỗ nhập khẩu hợp pháp nhưng khi kiểm tra có chênh lệch về kích thuớc, khối lượng).

Phóng viên: Theo ông, lô gỗ nhập khẩu hợp pháp, xuất khẩu nguyên lô mà quy định của pháp luật trong trường hợp nếu có sai về số lượng, chủng loại thì cũng chỉ xử lý hành chính. Vậy việc khởi tố vụ án hình sự ở đây đã hình sự hóa quan hệ kinh tế, thương mại? Đâu là trách nhiệm của ngành hải quan, cơ quan khởi tố vụ án?

TS Lê Văn Tới: Cho đến bây giờ, tôi cũng chưa lý giải được vì sao, động cơ nào mà Cục Điều tra chống buôn lậu của Tổng cục Hải quan quyết tâm khởi tố hình sự vụ án này. Để làm rõ trách nhiệm của ngành hải quan, cần xem xét nghiêm túc 05 vấn đề sau:

Thứ nhất, tại các phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm, luật sư tham gia bào chữa cho các bị cáo đều cho rằng việc khởi tố vụ án buôn lậu gỗ trắc thiếu căn cứ pháp luật. Thật vậy, theo quyết định khởi tố vụ án hình sự số 02/QĐ-ĐTCBL ngày 06/4/2012 do ông Nguyễn Văn Quý là Phó cục trưởng Cục Điều tra chống buôn lậu ký, đã đưa ra căn cứ là toàn bộ gỗ giáng hương, gỗ trắc và 876 sản phẩm gỗ thuộc tờ khai xuất khẩu hàng hóa số 849 của Công ty Ngọc Hưng không có nguồn gốc hợp pháp. Trên thực tế, toàn bộ gỗ theo tờ khai xuất khẩu 849 của Công ty Ngọc Hưng bị khởi tố hình sự hoàn toàn là hàng hóa hợp pháp được xuất khẩu nguyên lô có nguồn gốc từ một lô hàng nhập khẩu hợp pháp. Mà trong một lô hàng gỗ nhập khẩu hợp pháp nếu có chênh lệch về số lượng, sai về chủng loại thì cũng chỉ bị điều chỉnh bởi Nghị định 97, Nghị định 18 và Nghị định 99 như nêu trên. Tóm lại, lô gỗ trắc của Công ty Ngọc Hưng được nhập và xuất nguyên lô là hợp pháp, cho dù có sai về số lượng và chủng loại thì cũng không phải là hành vi buôn lậu được quy định theo Điều 153 Bộ luật Hình sự.   

Điều 100 và 107 Bộ luật Tố tụng hình sự nêu, chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi đã xác định có dấu hiệu phạm tội; không được khởi tố vụ án hình sự khi không có sự việc phạm tội; khi hành vi không cấu thành tội phạm. Ngành hải quan có chức năng điều tra trước khi khởi tố vụ án và điều tra vi pham pháp luật trong lĩnh vực hải quan thì không ai bằng cơ quan hải quan. Rõ ràng, trường hợp này Cục Điều tra chống buôn lậu đã thiếu trách nhiệm trong việc điều tra làm rõ hành vi đó có phạm tội hay không.

Thứ hai, việc Cục Điều tra chống buôn lậu giữ toàn bộ lô hàng trong đó vừa có hàng hóa hợp pháp vừa có hàng hóa nghi có dấu hiệu vi phạm là trái với quy định tại Điều 14 Nghị định 18/2009/NĐ-CP dẫn đến hậu quả nghiêm trọng trong trường hợp phải đền bù nhà nước đối với lô hàng hợp pháp của doanh nghiệp. Liên quan vấn đề này đã có 03 cuộc họp do Tổng cục Hải quan tổ chức trước khi khởi tố vụ án, Cục Hải quan tỉnh Quảng Trị và Cục Hải quan TP. Đà Nẵng đều đề xuất cho thông quan hàng hóa hợp pháp chỉ tạm giữ mẫu gỗ hoặc gỗ có nghi vấn vi phạm. Nếu Cục Điều tra chống buôn lậu và lãnh đạo Tổng cục Hải quan tuân thủ quy định này thì chắc chắn không xảy ra vụ án “Ra quyết định trái pháp luật” mà vừa khởi tố bị can đối với cựu Trung tướng Phan Văn Vĩnh, vì có giữ vật chứng đâu để bán trái pháp luật.                   

Thứ ba, theo quy đinh tại điểm C Khoản 2 Điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự, đối với vật chứng không thể đưa về cơ quan tiến hành tố tụng để bảo quản thì cơ quan tiến hành tố tụng giao vật chứng đó cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp đồ vật, tài sản hoặc người thân thích của họ bảo quản. Nếu tuân thủ điều này thì sẽ không phát sinh chi phí lưu giữ vật chứng nhiều tỷ đồng và không có lý do lưu kho vật chứng tốn kém để đề xuất bán vật chứng trái quy định pháp luật như đã xảy ra.   

Thứ tư, Cục Điều tra chống buôn lậu không tổ chức cuộc họp với các ngành liên quan để giải quyết theo hướng tích cực khi có ý kiển chỉ đạo lần thứ nhất của Chính phủ. Ngược lại, có những báo cáo không đúng bản chất vụ việc và viện dẫn hành vi vi phạm theo quy định đối với gỗ có nguồn gốc từ rừng Việt Nam để áp dụng cho lô gỗ được Công ty Ngọc Hưng nhập khẩu từ Lào, nhằm biện minh cho việc khởi tố vụ án.

Thứ năm, khi C46 có Công văn số 231/C46-P(10) ngày 06/6/2012 kết luận hành vi nhập khẩu và xuất khẩu lô gỗ của Công ty Ngọc Hưng chưa cấu thành tội buôn lậu, đề nghị Tổng cục Hải quan tổ chức họp để bàn xử lý về thuế nhưng Cục Điều tra chống buôn lậu không lắng nghe mà ngày 11/6/2012 gửi công văn cho Thượng tướng Phạm Quý Ngọ để sau đó hồ sơ vụ án được chuyển đến C44 giao cho Phòng 4 điều tra. Một lần nữa, nếu Cục Điều tra chống buôn lậu tuân thủ ý kiến kết luận của C46 thì vụ việc sẽ được giải quyết theo hướng tích cực, không mất quá nhiều trí và lực suốt gần 9 năm qua của các cơ quan tố tụng, của Quốc hội và của doanh nghiệp. Chỉ tính chi phí phát sinh của vụ án cũng lớn hơn nhiều lần so với số tiền tịch thu từ bán vật chứng trái pháp luật. Nguồn trí và lực ấy nếu sử dụng đúng sẽ làm được nhiều việc có ích cho đất nước.

Tất cả những vấn đề trên nó thể hiện sự cố chấp, duy ý chí và thiếu trách nhiệm của các cá nhân thực hiện vụ án này.

Phóng viên: Ông vừa nhắc tới C44 là cơ quan điều tra vụ án, vậy ông có nhận xét gì về việc điều tra mà nay đang gây ra hậu quả nghiêm trọng đáng tiếc?

Lê Văn Tới: Đối với C44, tôi thấy quá trình điều tra vụ án không bám vào các quy định của pháp luật về quản lý xuất nhập khẩu gỗ, không xác định bản chất vụ án, không xác định và làm rõ các yếu tố cấu thành tội buôn lậu nên vừa vi phạm quy trình tố tụng vừa kéo dài nhiều năm. Các kết luận điều tra tốn rất nhiều công của khi cố chứng minh hành vi Công ty Ngọc Hưng làm giả hồ sơ, cuối cùng đều bị tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm bác bỏ toàn bộ.

Phóng viên: Vấn đề thời sự và cũng nghiêm trọng nhất của vụ án là việc bán vật chứng, ngoài cựu Trung tướng Vĩnh, theo ông còn có trách nhiệm của ai nữa không?

Lê Văn Tới: Xem xét lịch trình, đường đi các công văn đề xuất xử lý vật chứng của VKSND tối cao và C44 thấy có sự cố ý làm trái, khuất tất; nhất là cách dùng câu chữ trong các công văn thể hiện sự khuất tất để sẵn sàng đổ lỗi cho nhau. Đáng chú ý là VKSND tối cao là cơ quan kiểm sát, giám sát hoạt động tố tụng mà Vụ 1 có 02 văn bản đề xuất và yêu cầu C44 xử lý vật chứng trái pháp luật. Có lẽ từ sai phạm này nên trong cáo trạng cũng như tham gia công tố tại các phiên tòa đã cố ép ông Liệu tội làm giả hồ sơ và đề nghị phạt tội nặng, tịch thu số tiền bán vật chứng của lô gỗ trắc 535,8m3 mà đã được tòa sơ thẩm, phúc thẩm và Chánh án TAND tối cao Nguyễn Hòa Bình thừa nhận là hàng hóa hợp pháp.

Vụ án không phức tạp mà trở thành phức tạp, kéo dài cũng cần nhắc tới bản án phúc thẩm của TAND cấp cao tại Đà Nẵng, đã căn cứ bản giám định 783 không đúng quy định pháp luật về cả hình thức lẫn nội dung, đặc biệt là sử dụng phương pháp đo gỗ sai quy định pháp luật dẫn đến khối lượng gỗ cao hơn thực tế để buộc tội nặng nề cho nhiều người. Đồng thời, căn cứ hành vi được quy định tại Thông tư 93/2010 của Bộ Tài chính là thông tư hướng dẫn việc xác định các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài chính (theo đó, các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại trong lĩnh vực hải quan là hành vi vi phạm hành chính quy định tại Nghị định 97/2007/NĐ-CP và Nghị định 18/2009/NĐ-CP) để buộc tội buôn lậu được quy định tại Điều 153 Bộ luật Hình sự là đã hình sự hóa một hành vi mà hành vi đó còn không đáng phải bị xử lý hành chính.

Theo: Sáu Nghệ - lsvn.vn